สสส. สานพลัง สถ.-กทม.-SIY จัด “มหกรรมแสดงผลงานและมอบรางวัล อปท. ด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชน ปี 68”

น่าห่วง ! เด็ก-เยาวชนไทย ตกเป็นเหยื่ออบายมุขเพิ่มขึ้น ผลสำรวจเผย เยาวชนสูบบุหรี่ไฟฟ้าพุ่ง 10 เท่า ภายใน 1 ปี มิจฉาชีพออนไลน์รุกหนัก หลอกเด็กเล่นพนันออนไลน์พุ่ง 32.3% สสส. สานพลัง สถ.-กทม.-SIY จัด “มหกรรมแสดงผลงานและมอบรางวัล อปท. ด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชน ปี 68” ปลื้มท้องถิ่นต้นแบบ 180 แห่ง ใช้พลังเยาวชนร่วมออกแบบนโยบายพัฒนาสุขภาวะในพื้นที่ชุมชนอย่างยั่งยืน

เมื่อวันที่ 21 ก.พ. 2569 ที่พิพิธภัณฑ์สวนป่าเบญจกิติ กรุงเทพฯ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.) กระทรวงมหาดไทย (มท.) กรุงเทพมหานคร (กทม.) และมูลนิธินวัตกรรมสร้างสรรค์สังคม (SIY) จัดงานมหกรรมแสดงผลงานและมอบรางวัลองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชน ประจำปี 2568 ภายใต้แนวคิด “แจ่มเจอนี่ ! (Journey)” เปิดพื้นที่ถอดบทเรียนและแลกเปลี่ยนแนวทางการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาวะในท้องถิ่น ด้วยพลังการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชน

นายกู้เกียรติ นิ่มเนียม หัวหน้าผู้ตรวจราชการกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.)กระทรวงมหาดไทย กล่าวว่า สถ. ร่วมกับ สสส. และมูลนิธินวัตกรรมสร้างสรรค์สังคม (SIY) ส่งเสริมและสนับสนุนให้เด็กและเยาวชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่นของตนเอง ควบคู่กับการพัฒนาแนวทางและสร้างกลไกกระบวนการพัฒนาเด็กและเยาวชนของ อปท. ด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชนให้เกิดความยั่งยืน เพราะเด็กและเยาวชนคือหัวใจสำคัญของการพัฒนาบ้านเกิด ปัจจุบันมี อปท. ที่สามารถยกระดับเป็นศูนย์เรียนรู้ต้นแบบด้านการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชน จำนวน 32 แห่ง ที่มีแนวทางในการพัฒนาการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชนในท้องถิ่นอย่างเป็นระบบ และเกิดท้องถิ่นต้นแบบด้านการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชน จำนวน 180 แห่ง ที่มีการดำเนินงานส่งเสริมการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของเด็กและเยาวชนอย่างเข้มแข็ง มีการพัฒนาแพลตฟอร์มระบบการลงทะเบียนและฐานข้อมูลกิจการสภาเด็กและเยาวชนของ อปท. สำหรับการจัดเก็บข้อมูลและการรายงานกิจกรรม รวมถึงการสร้างนิเวศการเรียนรู้ที่ส่งเสริมให้เด็กและเยาวชนเติบโต พร้อมเป็นพลเมืองที่มีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่นอย่างเข้มแข็ง

นางภรณี ภู่ประเสริฐ ผู้ช่วยผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า ปัจจุบันเด็กและเยาวชนไทยตกเป็นเหยื่อการตลาดบุหรี่ไฟฟ้าและการพนันออนไลน์เพิ่มขึ้น สอดคล้องกับข้อมูลจากรายงานสุขภาพไทย ปี 2568 โดย สสส. ร่วมกับสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล พบเยาวชนสูบบุหรี่ไฟฟ้าเพิ่มขึ้น 10 เท่า ภายในระยะเวลา 1 ปี จาก 24,050 คน ในปี 2564 เป็น 269,533 คน ในปี 2565 ส่วนปัญหาการพนัน ผลการสำรวจการศึกษาพฤติกรรมการเล่นพนันออนไลน์ในกลุ่มคนรุ่นใหม่ ปี 2566 โดยศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน พบเยาวชนเล่นพนันออนไลน์สูงถึง 32.3% โดยลงเงินเล่นพนันเฉลี่ยเดือนละ 1,633 บาท และมีเงินหมุนเวียนจากกลุ่มเยาวชนในการเล่นพนันกว่า 58,675 ล้านบาท เด็กและเยาวชนที่เผชิญกับปัญหาปัจจัยเสี่ยงสุขภาพ มีแนวโน้มที่จะป่วยสุขภาพจิต มีปัญหาความสัมพันธ์กับครอบครัว และขาดความมุ่งมั่นในการเรียน

“สสส. มุ่งสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและเป็นมิตรกับเด็กและเยาวชน ส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากเด็กและเยาวชนในท้องถิ่นตั้งแต่ปี 2560 เกิดความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ 1.เกิดพื้นที่เรียนรู้ 1,054 แห่ง ที่สนับสนุนกิจกรรมสร้างสรรค์ จำนวน 1,376 กิจกรรม มีเด็กและเยาวชนได้รับประโยชน์กว่า 200,000 คน 2.พัฒนาบุคลากรท้องถิ่น 3,395 คน ให้มีทักษะการพัฒนาเยาวชนเชิงบวก 3.ส่งเสริมให้เด็กและเยาวชน 24,910 คน เข้าถึงโอกาสในการพัฒนาตัวเอง และมีส่วนร่วมในการพัฒนานวัตกรรมสุขภาวะ 4.เกิดนวัตกรรมสุขภาวะตามเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ 7+1 ของ สสส. 32 นวัตกรรม อาทิ ประเด็นสุขภาพจิต บุหรี่ไฟฟ้า พนันออนไลน์ อุบัติเหตุทางถนน และกิจกรรมทางกาย ทั้งนี้ ความสำเร็จของการสร้างพื้นที่แห่งการมีส่วนร่วมที่เยาวชนนำและท้องถิ่นหนุนเสริม ถือเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้เด็กและเยาวชนเข้าถึงสิทธิและสวัสดิการที่จำเป็น เข้าถึงพื้นที่เรียนรู้ใกล้บ้าน และเติบโตในสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีสุขภาพและสังคมที่ดี” ผู้ช่วยผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าว

ดร.นิสา รัตนดิลก ณ ภูเก็ต ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน สสส. กล่าวว่า การสร้างระบบนิเวศชุมชนที่เอื้อต่อการเติบโตของคนทุกช่วงวัย ต้องอาศัยการทำงานเชิงพื้นที่แบบมีส่วนร่วมจาก 4 องค์กรหลัก ได้แก่ ท้องถิ่น ท้องที่ หน่วยงานราชการ และองค์กรชุมชน โดยให้ความสำคัญกับการดูแลประชากรทุกกลุ่มวัย รวมถึงกลุ่มเด็กและเยาวชน ด้วยการเชื่อมประสานทุนการทำงานร่วมกัน โดยมีกลไกสภาเด็กและเยาวชนในท้องถิ่นเป็นหนึ่งในฟันเฟืองยุทธศาสตร์ที่เข้ามาเติมเต็มและประสานการทำงานในพื้นที่ ซึ่งปัจจุบันมีสภาเด็กและเยาวชนในตำบลสุขภาวะที่มีความเข้มแข็งกว่า 243 อปท. พร้อมเป็นแกนนำในการขับเคลื่อนและพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็กและเยาวชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยเยาวชนจากสภาเด็กฯ จะได้รับโอกาสในการเปลี่ยนผ่านบทบาทจาก “ผู้รับประโยชน์” สู่การเป็น “หุ้นส่วนการพัฒนาท้องถิ่น” ที่ได้ร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมออกแบบนโยบายสาธารณะระดับตำบล เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงสุขภาพในพื้นที่

นายโชติเวชญ์ อึ้งเกลี้ยง ประธานมูลนิธินวัตกรรมสร้างสรรค์สังคม (SIY) กล่าวว่า การส่งเสริมการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของเด็กและเยาวชน มีแนวทางการดำเนินงาน 3 ด้าน 1.เปิดพื้นที่รับฟังเสียงเยาวชนสู่การกำหนดนโยบายท้องถิ่น 2.พัฒนาสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและเป็นมิตรต่อเด็กและเยาวชน 3.สร้างความร่วมมือระหว่างคนต่างรุ่น เพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาวะเชิงบวกในพื้นที่ ทั้งนี้ การขับเคลื่อนภารกิจสภาเด็กและเยาวชนใน อปท. จำเป็นต้องได้รับการกำหนดให้เป็นภารกิจถ่ายโอนอย่างชัดเจนภายใต้แผนการกระจายอำนาจของคณะกรรมการการกระจายอำนาจ ซึ่งครอบคลุมทั้งด้านอำนาจหน้าที่ ทรัพยากรบุคคล และการจัดสรรงบประมาณ รวมถึงการพัฒนากลไกหรือแนวทางรองรับการมีส่วนร่วมของคณะบริหารสภาเด็กและเยาวชนในฐานะผู้แทนภาคพลเมืองของท้องถิ่น เพื่อให้สามารถเข้าร่วมกิจกรรมหรือปฏิบัติภารกิจในระดับต่างๆ ได้อย่างเหมาะสม

ทั้งนี้ ภายในงานมหกรรมฯ มีกิจกรรมน่าสนใจ ได้แก่ นิทรรศการ “ก่อนดอกไม้จะผลิบาน” นำเสนอเส้นทางการพัฒนาและความสำเร็จของท้องถิ่น นิทรรศการ “ไม่ใช่คนรักแต่เป็นที่ปรึกษา” พื้นที่แลกเปลี่ยนการทำงานอย่างมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนงานสุขภาวะกับพี่เลี้ยงและเยาวชนจาก อปท. ทั่วประเทศ ตลาด “ตั้งใจเจอ” โชว์องค์ความรู้และนวัตกรรมพัฒนานโยบายสุขภาวะจากท้องถิ่นต้นแบบ และโปรแกรม “แจ่มแจมและยินดี” พื้นที่สะท้อนมุมมองการทำงานอย่างมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชนในท้องถิ่น ผ่านกิจกรรมเสวนา ดนตรี และละครเวที