เรื่องเล่นๆของเด็ก ที่ผู้ใหญ่อย่างเราๆไม่ควรมองข้าม

วันเสาร์ที่สองของเดือนมกราคมทุกปีคือ วันเด็กแห่งชาติ ซึ่งเป็นอีกวันหนึ่งที่เด็กๆจะได้รับสิทธิได้เล่นอย่างเต็มที่จากคนในครอบครัว รวมทั้งผู้ใหญ่ใจดีทั้งภาครัฐและเอกชนที่จะเปิดโอกาสให้เด็กได้เล่นได้เรียนรู้ ซึ่งการเล่นของเด็กคือการเล่นที่มีเรื่องการเรียนรู้ ฝึกทักษะการเข้าสังคม การอยู่ร่วมกันกับผู้อื่น ดังนั้นเรื่องเล่นของเด็กจึงเป็นเรื่องที่ผู้ใหญ่ไม่ควรมองข้าม

ที่ผ่านมา มูลนิธิเด็กเยาวชนและครอบครัว กลุ่มไม้ขีดไฟ เครือข่ายเยาวชนลดปัจจัยเสี่ยง มูลนิธิเพื่อนเยาวชนเพื่อการพัฒนา เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพเยาวชน สนับสนุนโดยสำนักงานกองทุนสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกันจัดเสวนา “เด็กรักสนุก เล่นง่าย ได้เรียนรู้” เนื่องในวันเด็กแห่งชาติ ปี 2569 ที่เดอะฮอล์ บางกอก วิภาวดี 64

ผู้ปกครองต้องเข้าใจธรรมชาติของเด็กในแต่ละวัย

“เรื่องของการเล่นเป็นสิ่งที่เป็นธรรมชาติคู่มากับเด็กมาเป็นเวลานาน  และเป็นที่ทราบกันดีว่าเด็กในปัจจุบันนี้เติบโตมาท่ามกลางปัจจัยเสี่ยงต่างๆมากมาย การที่เรามีความรู้เนื้อหาสาระอย่างเดียวไม่พอ โดยธรรมชาติของเด็กเล็กๆจะชอบการเล่นในรูปแบบต่างๆ และเราจะทำให้เด็กได้เรียนรู้เท่าทันจะต้องเริ่มต้น จากธรรมชาติของเด็ก คือการเล่นที่จะค่อยๆซึมซับการเรียนรู้ผ่านการเล่น ซึ่ง สสส.พยายามสร้างการเรียนรู้ในรูปแบบใหม่ แทนรูปแบบเดิมๆที่ใช้ในการเรียนรู้ แต่จะใช้วิธีการเล่นและสอดแทรกการเรียนรู้เข้าไปในระหว่างการเล่น” นายวิเชษฐ์ พิชัยรัตน์ กรรมการกองทุน สสส. และกรรมการบริหารแผนคณะที่ 1 สสส. กล่าว

นายวิเชษฐ์ กล่าวว่า ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2567 พบเยาวชน คนรุ่นใหม่ อายุ 15-24 ปี สูบบุหรี่ 11.15 % ลดจากปี 2564 ซึ่งอยู่ที่ 12.7 % ส่วนนักสูบหน้าใหม่ที่สูบบุหรี่ไม่เกิน 1 ปี มี 211,474 คน ในจำนวนนี้ 68.9% เริ่มสูบบุหรี่ช่วงอายุ 15-19 ปี ส่วนการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ในกลุ่มเยาวชน 15-24 ปี มีแนวโน้มลดลงอยู่ที่ 24.8% ลดจากปี 2564 อยู่ที่ 34.7% ส่วนปัญหาดื่มแล้วขับพบ 33.06% ทำให้เกิดอุบัติเหตุบนถนน ในจำนวนนี้ 25.09% ทำให้ผู้ขับขี่และผู้ที่อยู่ในยานพาหนะบาดเจ็บและเสียชีวิต ขณะที่ปัญหาการพนัน ข้อมูลจากศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปี 2566 พบกลุ่มอายุ 15-25 ปี เล่นพนันออนไลน์ 32.3% หรือ 2.9 ล้านคน โดย 1 ใน 4 หรือประมาณ 739,000 คน เสี่ยงเป็นนักพนันหน้าใหม่

จากสถิติข้างต้นให้ทราบว่าเด็กจะต้องเผชิญความเสี่ยงที่มาในรูปแบบต่างๆทั้งที่จะเป็นภัยต่อตนเองทั้งทางร่างกายและจิตใจ ซึ่งนายวิเชษฐ์  ได้ให้คำแนะนำว่า สำหรับผู้ปกครองเป็นกลุ่มที่อยู่ใกล้ชิดกับเด็กๆมากที่สุด ก่อนที่เด็กจะไปโรงเรียนก็ต้องอยู่กับผู้ปกครอง  เมื่อไปโรงเรียนกลับจากโรงเรียนก็มาเจอผู้ปกครอง ดังนั้นบทบาทของผู้ปกครองจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง ซึ่งผู้ปกครอบต้องมีความรู้ ความเข้าใจว่าธรรมชาติของเด็กหรือลูกเขาเป็นเด็กที่บางครั้งอาจพลั้งเผลอ ไม่รู้เท่าทันเราต้องให้อภัยและสอนเขาให้เรียนรู้ เข้าใจคามรู้สึกของเด็กให้มากที่สุด สิ่งหนึ่งที่จะทำให้เด็กได้เรียนรู้มากที่สุด คือเรียนรู้จากสิ่งที่ใกล้ตัวเขามากที่สุด

ดังนั้นการเล่นจึงเป็นสิ่งสำคัญกับเด็ก ผู้ปกครองต้องเข้าใจธรรมชาติของเด็กแต่ละวัย จึงจำเป็นที่ผู้ใหญ่จะต้องสร้างอุปกรณ์ที่ให้เด็กได้เรียนรู้ที่เหมาะสมตามวัย ความสำคัญคือผู้ปกครองต้องเข้าใจธรรมชาติของเด็ก เข้าใจความรู้สึก ความเป็นไปของเด็กหรือลูกให้มากที่สุด ซึ่งทาง สสส. มุ่งสร้างความเข้าใจธรรมชาติการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชน เน้นย้ำความสำคัญของการเล่นต่อพัฒนาการ การเสริมสร้างทักษะชีวิต และการสร้างภูมิคุ้มกันต่อปัจจัยเสี่ยง โดยทำงานเชิงรุกร่วมกับภาคีเครือข่าย วางยุทธศาสตร์ทั้งด้านวิชาการ รณรงค์ และทำงานเชิงพื้นที่ เพื่อสร้างสังคมที่ปลอดปัจจัยเสี่ยงทั้งบุหรี่ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สิ่งเสพติด การพนัน และปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ เพื่อสุขภาวะของเด็กและเยาวชน พร้อมนำบทเรียนในชีวิตแปรเปลี่ยนเป็นพลัง สร้างแรงบันดาลใจและการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก ให้เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญช่วยกันปกป้องเยาวชนไทย ให้ห่างไกลปัจจัยเสี่ยงทุกชนิด และเสริมพลังสร้างภูมิคุ้มกันให้เด็กเยาวชน

พ่อแม่ ผู้ปกครอง ครู และคนในชุมชน ต้องร่วมกันสร้างพื้นที่ปลอดภัย

นายศรัทธา ปลื้มสูงเนิน ผู้จัดการกลุ่มไม้ขีดไฟ กล่าวว่า ปัจจุบันนักปั้นเด็กและนักจิตวิทยาให้ความสนใจกับการเล่นอย่างอิสระว่าเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาสมองและจิตใจ  ช่วยแก้ปัญหาที่เกิดกับเด็กได้อย่างดี โดยพ่อแม่ ผู้ปกครอง ครู และคนในชุมชน ต้องร่วมกันสร้างพื้นที่ปลอดภัย ผ่านการปรับพฤติกรรม 4 ด้าน 1.ถอยเพื่อเพิ่มพื้นที่ เปิดโอกาสให้เด็กได้ใช้จินตนาการและร่างกายอย่างเต็มที่ในพื้นที่ที่เอื้ออำนวย 2.ถอยเพื่อคืนอำนาจการตัดสินใจ ให้เด็กเป็นเจ้าของการเล่นด้วยตนเอง เลือกสิ่งที่จะเล่น วิธีการเล่น ระยะเวลาที่ต้องการ เพื่อฝึกทักษะการตัดสินใจ 3.ถอยเพื่อเป็นผู้สร้างบรรยากาศ เปลี่ยนบทบาทจากผู้ควบคุมมาเป็นผู้สนับสนุนบรรยากาศที่เหมาะสมต่อการเติบโตและเรียนรู้ 4.ถอยเพื่อประเมินความเสี่ยง เปิดใจให้เด็กได้เล่นเสี่ยง ได้เรียนรู้ขีดจำกัดของตนเอง รู้จักวิธีรับมือในช่วงวัยรุ่น แต่อยู่ภายใต้สายตาของผู้ใหญ่ ซึ่งจะทำให้มีวัยรุ่นที่เต็มไปด้วยความคิดดี มั่นใจ และมีภูมิคุ้มกัน ช่วยแก้ปัญหาพฤติกรรมเด็กได้อย่างยั่งยืน 

นางปรัชทิพา หวังร่วมกลาง ผู้อำนวยการมูลนิธิเพื่อนเยาวชนเพื่อการพัฒนา กล่าวว่า ผู้ใหญ่ต้องเปิดกว้างและโอกาสให้เด็กได้มีพื้นที่ได้เล่น ซึ่งการเล่นเป็นการเรียนรู้ฉบับสำคัญที่จะทำให้เด็กได้มีโอกาสเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง ผู้ใหญ่ต้องเชื่อมั่นร่วมกันว่าการเรียนคือการเรียนรู้ของเด็กคือการเล่นอิสระ

ดังนั้นการสร้างเมืองให้เป็นมิตรกับเด็ก เอื้อต่อการเรียนรู้ การเติบโต ปลอดภัย ปลอดปัจจัยเสี่ยง มี 4 ปัจจัย 1.เด็กมีสิทธิได้รับโอกาสการเรียนรู้ โอกาสในการพัฒนาศักยภาพตัวเอง เด็กทุกคนควรได้เล่นอย่างเหมาะสมตามช่วงวัยอย่างปลอดภัย และได้รับการสนับสนุนจากผู้ใหญ่อย่างเต็มกำลัง 2.ผู้ใหญ่ต้องใจกว้างยอมรับการเล่นมีประโยชน์และคุณค่าต่อเด็ก และต้องช่วยสร้างโอกาสให้เด็กเข้าถึงการเรียนรู้ผ่านการเล่นอย่างหลากหลายรูปแบบ 3.ส่งเสริมสนับสนุนให้เกิดการเล่นรอบตัวเด็ก ทั้งในโรงเรียน สถานศึกษา ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ชุมชน หรือที่อื่นๆ โดยการทำชั่วโมงเล่น ทำวันเล่น ทำพื้นที่เล่น 4.สนับสนุนให้เกิดผู้อำนวยการเล่น จัดหาสิ่งของรอบตัว เช่น ชิ้นส่วน ลูสพาร์ท ธรรมชาติ ภูมิปัญญา เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ เป็นเมืองที่คำนึงถึงเด็กทุกคน