จับตาการตลาดบุหรี่ไฟฟ้าผ่านโลกโซเซียล

บริษัทบุหรี่ฟ้าใช้ช่องทางโซเซียลเปิดตลาดการขายผ่าน INFUENCER และ LIFESTYLE  ที่ดูไม่เหมือนการโฆษณา เพื่อให้ความรู้สึกไม่ต่อต้าน  ด้าน สสส.และเครือขายย้ำบุหรี่ไฟฟ้าอันตรายอย่างแน่นอน พร้อมแนะหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำงานร่วมกันเพื่อนปิดกั้นการเข้าถึงของเยาวชน ถึงเวลาแล้วหรือยังที่ภาครัฐจะเอาจริงกับแฝงการขายบุหรี่ไฟฟ้าผ่านแพลตฟอร์มต่างๆ

ผศ.ดร.ศรีรัช ลาภใหญ่ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า ยาเสพติดและบุหรี่ไฟฟ้าปัจจุบัน จะเป็นการตลาด Self- marketing  คือ การตลาดที่ถูกทำให้มองเห็นว่าไม่เป็นการโฆษณาตรงแล้ว แต่จะแฝงแนบเนียนไปกับคอนเทนต์อื่นๆ หรือเปลี่ยนการขายให้เป็นคอนเทนต์

ผศ.ดร.ศรีรีช กล่าวว่า  พื้นที่ (LANDSCAPE) ใหม่ของการตลาดบุหรี่ไฟฟ้า จะใช้การโฆษณาผ่าน INFUENCER  ไม่ขายสินค้าตรงๆ แต่ขายตัวตนและ LIFESTYLE และ Beyond Vape ผลิตภัณฑ์ที่สวยงาม  ซึ่งผู้ชมอาจไม่รับรู้ว่า คอนเทนต์ที่ชมคือการตลาด ที่แฝงขายของบุหรี่ไฟฟ้า

ทั้งนี้การใช้ INFUENCER ที่มีอิทธิพลทางสังคมจะมีผลต่อผู้ชม ทัศนคติ ค่านิยม พฤติกรรม และทำให้เรื่องของการใช้บุหรี่ไฟฟ้าเป็นเรื่องปกติ   เป็นการโฆษณาทำการตลาดให้ดูไม่เป็นการตลาดอีกต่อไปเพื่อทำให้คนรู้สึกไม่ต่อต้าน

ผศ.ดร.ศรีรีช กล่าวว่า ปัจจุบันยังไม่มีหน่วยงานไหนเข้ามาควบคุมแพลตฟอร์มต่างๆเหล่านี้อย่างจริงจัง กลายเป็นสูญญากาศเพราะยังไม่มีหน่วยงานไหนเข้ามาควบคุมแพลตฟอร์มและ INFUENCER  รวมถึงคอนเทนต์ ในขณะที่หลายๆประเทศเข้ามาควบคุม INFUENCER แล้ว  ซึ่งช่องทางดิจิทัลเป็นช่องทางที่คนไทยใช้มากที่สุดและภัยอันตรายก็อยู่ในช่องดิจิทัล ถึงเวลาแล้วหรือยังที่รัฐบาลจะเข้ามาควบคุมแพลตฟอร์มOTTโดยตรง  ผศ.ดร.ศรีรัช กล่าว

ผศ.ดร.ลักขณา  เติมศิริกุลชัย  ผู้อำนวยการศูนย์พัฒนาศักยภาพกำลังคนด้านการควบคุมยาสูบ (พศย.) กล่าวว่า ปัญหาบุหรี่ไฟฟ้าไม่ใช่แค่การขาดความรู้ แต่คือภัยคุกคามทางอัลกอริทึม ซึ่งนโยบายสาธารณสุขเพียงอย่างเดียวไม่สามารถสกัดกั้นโครงข่ายไซเบอร์ได้  สิ่งที่ต้องการคือโครงสร้างการป้องกันดิจิทัลใหม่ ผ่านแนวคิดใหม่ที่ว่า บุหรี่ไฟฟ้าเป็นปัญหาสังคมและภัยคุกคามทางดิจิทัลต่อเยาวชน  โดยมีเป้าหมายการแก้ไขคือ กดดันและประสานงานร่วมกับแพลตฟอร์ม  ด้วยวิธีการจัดการเนื้อหาปิดกั้น อัลกอริทึมและตัดท่อน้ำเลี้ยงผู้ค้ารายใหญ่ โดยมีหน่วยงานที่ต้องทำงานร่วมกันนอกจากกระทรวงสาธารณสุขและโรงเรียน หน่วยงานที่ทำงานร่วมกันเพิ่มขึ้น คือ กระทรวงดีอี,ตำรวจไซเบอร์, กสทช. และแพลตฟอร์มข้ามชาติ

ผศ.ดร.ลักขณา  กล่าวว่า ตัวอย่างประเทศที่มีควบคุมบุหรี่ไฟฟ้า เช่น ประเทศสิงคโปร์ มีการแบนเด็ดขาดและการร่วมกำกับดูแลแพลตฟอร์ม ภายใต้กฎหมาย Tobacco and Vaporisers Control Act(TVCA) รัฐบาลจะพุ่งเป้าไปที่โครงสร้างดิจิทัลที่มีบทลงโทษอย่างเด็ดขาด และออสเตรเลียมีการจัดระเบียบใหม่ให้เป็น ยาควบคุม และตัดตอนการตลาดแบบถอนราก เปลี่ยนบุหรี่ไฟฟ้าจากสินค้าแฟชั่น มาเป็น ผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ที่ถูกควบคุม อนุญาตขายเฉพาะในร้านขายยา

ด้าน นางสาวรุ่งอรุณ  ลิ้มฬหะภัณ  ผู้อำนวยการอาวุโสสำนักสนับสนุนการควบคุมปัจจัยเสี่ยงหลัก(สำนัก1) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ(สสส.)  กล่าวว่า  ต้องยอมรับว่าในประเทศไทยบุหรี่ไฟฟ้าเข้ามาเร็วมาก และมีผู้สูบบุหรี่ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สิ่งที่  สสส.และภาคีเครือข่ายทำอาจจะไม่มีแรงมหาศาลที่จะไปหยุดได้ทันที แต่จะไปชะลอกราฟให้ค่อยๆลดลงได้ ด้วยการสื่อสารที่ชัดเจนว่าบุหรี่ไฟฟ้าอันตรายจริงแน่นอน และปิดกั้นการเข้าถึงของเด็กและเยาวชนจากช่องทางต่างๆซึ่งเป็นเรื่องที่ยากมากโดยเฉพาะช่องทางออนไลน์ ที่มีหลากหลายหน้าต่างหลายประตูและปิดและเปิดใหม่ได้ตลอดเวลา สิ่งที่ทาง สสส.และเครือข่ายทำได้คือพยายามที่จะบอกคนรอบข้างให้รู้เท่าทันความร้ายแรงของบุหรี่ไฟฟ้า  และช่วยกันให้การเข้าถึงยากขึ้นเรื่อยๆ

ผอ.สำนัก  1 กล่าวว่า ช่องทางการตลาดของบุหรี่ไฟฟ้าผ่านผลิตภัณฑ์ที่ลวงตา ด้วย สี รูปลักษณ์ กลิ่นที่ทำให้ดู “ไม่อันตราย” ส่งผ่านคอนเทนต์วงใจ ผ่านการรีวิว ไลฟ์ INFUENCER และความบันเทิงแฝง มายังช่องทางการขายเปลี่ยนเร็ว  เปลี่ยนคำ บัญชี ลิงค์และพาไปหลังไมค์ และในช่วงครึ่งปี ได้มีการปิดกั้น URL ที่เกี่ยวข้องกับบุหรี่ไฟฟ้า จำนวน 49,638 URL  ทั้งนี้การทำงานมีเป้าหมายที่ทำให้”ความจริง” ไปถึงก่อนคอนเทนต์ลวงและทำให้การคุ้มครองทำงานเร็วกว่าการขาย ตามแนวทาง ”เห็นเร็ว-ตรวจชัด-จัดการทัน-สื่อสารถึง” และเครือข่ายต้องทำงานเป็น “ระบบเดียวกัน” ไม่ใช่เพียงมีรายชื่อหน่วยงาน และเมื่อพบคอนเทนต์เสี่ยงให้ดำเนินการดังนี้ เก็บลิงก์-เก็บบัญชี-เก็บภาพ-เก็บเวลา  ทำให้การแจ้งเบาะแส”ง่าย ตรวจสอบได้ และติดตามผลได้”

ช่องทางหน่วยงานที่รับเรื่องร้องเรียน  ได้แก่

-สคบ. 1166 รับเรื่องร้องเรียน ผู้ขาย-สินค้า-โฆษณา  ผ่านช่องทาง OCPB Connect complaint.ocpb.go.th    ,  LINE : @ocpbconnect

– ETDA  1212  รับเรื่องร้องเรียน URL –เว็บไซต์-บัญชี ซื้อขายออนไลน์  ผ่านช่องทาง 1212.etda.or.th   , LINE : @1212etda

-สำนักงานตำรวจแห่งชาติ 1599  รับเรื่องร้องเรียน ตัวผู้ขาย-หน้าร้าน-โกดัง- เครือข่าย แจ้งข้อมูลเบาะแสได้ที่สถานีตำรวจในพื้นที่

-กรมศุลกากร  1332 รับเรื่องร้องเรียน นำเข้า-พัสดุ-ชายแดน-โกดังนำเข้า แบบฟอร์ม”แจ้งเบาะแสการกระทำผิด” customs.go.th  , E-mail :ctc@customs.go.th