“พัฒนา” ประกาศยกระดับเครือข่ายชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่

“พัฒนา” ประกาศยกระดับเครือข่ายชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่ 3,690 อปท. ผลักดัน “Health in All Policies” สุขภาพในทุกนโยบาย พร้อมหนุน สสส. ขับเคลื่อน “ตำบลจัดการสุขภาวะ” ทั่วประเทศ เดินหน้า Data-Driven ใช้พื้นที่เป็นฐาน ข้อมูลเป็นตัวนำ สร้างชุมชนเข้มแข็ง ลด NCDs-ปัจจัยเสี่ยงสุขภาพ-ลดความเหลื่อมล้ำ-ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนอย่างยั่งยืน

เมื่อเวลา 09.30 น. วันที่ 1 ก.ค. 2569 ที่ โรงแรมรามาการ์เด้นส์ กรุงเทพฯ นายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ในฐานะรองประธานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) คนที่ 1 กล่าวเปิดประชุมเชิงปฏิบัติการ “เสริมศักยภาพชุมชนท้องถิ่นบูรณาการสร้างผลกระทบด้านสุขภาพ ครั้งที่ 2 ว่า ขณะนี้ไทยกำลังเผชิญความท้าทายด้านสุขภาวะหลายด้านพร้อมกัน ทั้งโรคไม่ติดต่อ (NCDs) สังคมสูงวัย สุขภาพจิต สารเสพติด บุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ความปลอดภัยทางถนน มลพิษสิ่งแวดล้อม และความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงโอกาสและบริการ ปัญหาเหล่านี้เกิดจากโครงสร้างทางเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม นโยบาย รวมถึงพฤติกรรมส่วนบุคคล ดังนั้น การสร้างเสริมสุขภาพจึงต้องเป็นวาระร่วมของทุกภาคส่วน โดยขับเคลื่อนภายใต้แนวคิด Health in All Policies หรือสุขภาพในทุกนโยบาย เพื่อให้ทุกนโยบาย เชื่อมโยงสู่การสร้างสุขภาวะของประชาชน

“การสร้างเสริมสุขภาพไม่ใช่เพียงการป้องกันหรือรักษาโรค แต่เป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาประเทศ เพราะสุขภาพที่ดี หมายถึงการที่ประชาชน ครอบครัว และชุมชน มีศักยภาพ มีโอกาส ในการกำหนดคุณภาพชีวิตของตนเอง การสร้างเสริมสุขภาวะจึงต้องเริ่มจากชุมชนท้องถิ่น โดยมุ่งสร้างชุมชนท้องถิ่นให้เข้มแข็ง สามารถจัดการปัญหาและพัฒนาตนเองได้” นายพัฒนา กล่าว

นายพัฒนา กล่าวต่อว่า ชุมชนที่เข้มแข็งควรมีองค์ประกอบสำคัญ 1. มีข้อมูลของชุมชนที่ถูกต้องและนำไปใช้ตัดสินใจได้ 2. มีแผนพัฒนาที่เกิดจากการมีส่วนร่วมของประชาชน 3. มีผู้นำและกลไกการทำงานร่วมกันของทุกภาคส่วน 4. สามารถระดมทรัพยากรและสร้างความร่วมมือในพื้นที่ได้ 5. สามารถดูแลกลุ่มเปราะบาง จัดการสิ่งแวดล้อม และพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนได้อย่างต่อเนื่อง การพัฒนาสุขภาวะจะเกิดขึ้นได้ ต้องยึดหลัก พื้นที่เป็นฐาน ใช้ข้อมูลเป็นตัวนำ และประชาชนเป็นเจ้าของพื้นที่ ซึ่งเป็นแนวทางที่ สสส. ขับเคลื่อนอย่างต่อเนื่อง ร่วมกับ อปท. ที่เป็นแกนกลางเชื่อมโยงหน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคประชาชน และภาคเอกชน ผลักดันให้เกิด ‘ตำบลจัดการสุขภาวะ’ ทั่วประเทศ ช่วยสร้างภูมิคุ้มกันทางสังคมและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน

นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า ปัจจุบันเครือข่ายร่วมสร้างชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่ที่ สสส. สนับสนุน มี อปท. เข้าร่วม 3,690 แห่ง ครอบคลุม 47.47% ของ อปท. ทั้งประเทศ และมีฐานข้อมูลจาก 646 ตำบล ครอบคลุมประชาชนกว่า 2.91 ล้านคน หรือ 989,365 ครัวเรือน โดยพบครัวเรือนมีภาระหนี้สิน 74.33% มีอัตราพึ่งพิง 61.32% มีประชากรสูงอายุ 27.9% และมีผู้สูงอายุที่อยู่ลำพัง 16.94% ขณะที่การเจ็บป่วย พบประชาชนป่วยโรค NCDs 23.21% ผู้สูงอายุป่วยโรค NCDs สูงถึง 51.43% ส่วนพฤติกรรมเสี่ยง ดื่มสุราเป็นประจำ 5.39% สูบบุหรี่ 3.37% สะท้อนว่าการแก้ปัญหาสุขภาพต้องใช้ข้อมูลของพื้นที่เป็นฐาน และให้ชุมชนร่วมออกแบบแนวทางพัฒนาที่เหมาะสมกับบริบทของตนเอง

“การประชุมครั้งนี้เป็นก้าวสำคัญในการยกระดับการสร้างเสริมสุขภาพสู่การทำงานแบบ Data-Driven โดยเครือข่ายชุมชนท้องถิ่นเข้มแข็ง 300 พื้นที่ จะร่วมวิเคราะห์ข้อมูล สังเคราะห์องค์ความรู้ พัฒนาเครื่องมือ และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อยกระดับการสร้างเสริมสุขภาพในระดับพื้นที่ และขยายผลสู่ระดับประเทศ สอดคล้องกับแนวทางของ สสส. ที่มุ่งเสริมศักยภาพชุมชนผ่าน 6 แนวทางสำคัญ 1. พัฒนานโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ 2. สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ 3. เสริมสร้างทักษะส่วนบุคคล 4. สร้างพลังอำนาจให้ชุมชน 5. ปรับระบบบริการสุขภาพให้เน้นการสร้างเสริมสุขภาพ 6. สร้างความร่วมมือกับภาคีเครือข่าย เป้าหมายของ สสส. คือการสร้างระบบที่ทำให้ชุมชนใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ พัฒนานโยบาย และจัดการสุขภาวะของตนเองได้อย่างยั่งยืน” นพ.พงศ์เทพ กล่าว