เสนอทางเลือกถนนปลอดภัย ต้องใช้ กม.อย่างเข้มข้น เที่ยงตรง รวดเร็ว
การกำหนดบทลงโทษและการบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มข้น เที่ยงตรงและรวดเร็ว เป็นอีกหนทางหนึ่งในการใช้มาตรการทางกฎหมายเข้ามาป้องปรามผู้ที่ขับรถและรวมไปถึงผู้ที่เมาแล้วขับ เพื่อสร้างให้ถนนในเมืองไทยเป็นถนนและเมืองที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน
ที่ผ่านมาในงานสัมมนาวิชาการระดับชาติ เรื่องความปลอดภัยทางถนน ครั้งที่ 17 UNLOCKING SAFE CITIES ปลดล็อกถนนปอดภัย เพื่อเมืองที่ปลอดภัย ได้มีการจัดเวทีเสวนาห้องย่อยเรื่อง “ปลดล็อกมาตรการป้องปราม เพื่อถนนและเมืองที่ปลอดภัย”ในการเสวนาเริ่มต้นจากการถอดบทเรียนอบัติเหตุของประเทศญี่ปุ่น จากมาตรการที่เข้มแข็งส่งผลให้ญี่ปุ่นก้าวขึ้นเป็นประเทศที่มีอัตราผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนต่ำที่สุดเป็น อันดับ 5 ของโลก

MS.Ritsuko YAMAZAKI-HONDA สำนักงานคณะรัฐมนตรีญี่ปุ่น (Cabinet Office of Japan) กล่าวว่า ในปี ค.ศ. 1970 (พ.ศ. 2513) ประเทศญี่ปุ่นเคยประสบปัญหาวิกฤตอุบัติเหตุทางถนนซึ่งมีผู้เสียชีวิตสูงถึง 16,765 ราย ด้วยมาตรการที่เข้มงวดและการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ตัวเลขผู้เสียชีวิตลดลงอย่างมากจนเหลือเพียง 2,547 ราย ในปีที่ผ่านมา ส่งผลให้ปัจจุบันญี่ปุ่นก้าวขึ้นเป็นประเทศที่มีอัตราผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนต่ำที่สุดเป็น อันดับ 5 ของโลก (เฉลี่ยประมาณ 2 รายต่อประชากร 100,000 คน) เป็นรองเพียงนอร์เวย์ ไอซ์แลนด์ สวีเดน และสหราชอาณาจักร
MS.Ritsuko กล่าวว่า จุดเปลี่ยนสำคัญของสังคมญี่ปุ่นเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1999 ได้เกิดเหตุการณ์อุบัติเหตุสะเทือนใจที่ผู้ขับขี่เมาสุราขับรถชนทำ ให้เด็กทารกเสียชีวิต เหตุการณ์ดังกล่าวได้ปลุกกระแสสังคมให้กดดันฝ่ายนิติบัญญัติจนเกิดการแก้กฎหมายครั้งใหญ่ โดยเปลี่ยนฐานความผิดกรณีเมาแล้วขับจนเกิดอุบัติเหตุมีผู้เสียชีวิต จากเดิมที่เป็น “การกระทำโดยประมาท” ให้ถือเป็น “การฆ่าคนโดยเจตนา” ซึ่งมีโทษทางอาญาที่รุนแรง และในปี ค.ศ. 2007 กฎหมายได้ขยายบทลงโทษให้ครอบคลุมถึง ผู้ร่วมกระทำผิด ไม่ใช่เพียงผู้ขับขี่เท่านั้น โดยกำหนดโทษแก่ ผู้โดยสาร ที่ยินยอมนั่งรถไปกับคนที่เมาสุรา,ผู้ให้ยืมรถยนต์ แก่ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์ และร้านค้าหรือผู้เสิร์ฟเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ แก่ผู้ที่ต้องขับขี่รถยนต์

นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังนำอุปกรณ์ตรวจวัดระดับแอลกอฮอล์มาใช้อย่างเป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งประเทศ (กำหนดเกณฑ์เข้มงวด เช่น 0.15 mg/L) โดยมีระบบตัดคะแนน การระงับใบขับขี่นานหลายปี ไปจนถึงการ ยึดใบขับขี่ตลอดชีวิต
ด้าน Mr.Takahito SUGITA Japan Automobile Federation: JAF กล่าวโดยสรุปว่า เทคนิคการตั้งด่านเชิงรุกของตำรวจญี่ปุ่น ด้วยการตั้งด่านซุ่มในซอยย่อยและถนนวาน และได้จัดกำลังซุ่มกำลังตำรวจตรวจตามซอยย่อยเพื่อสกัดจับผู้ขับขี่ที่พยายามขับรถเลี่ยงด่าน และเพิ่มจุดตรวจในเวลา 05.00 น. ของเช้าวันเสาร์ เพื่อสกัดตรวจผู้ขับขี่ที่ดื่มหนักตลอดคืนวันศุกร์และยังมีปริมาณแอลกอฮอล์ ตกค้างในร่างกาย

นอกจากนี้ยังมียุทธศาสตร์การรณรงค์ความปลอดภัย 2 ช่วงฤดูกาล (ครั้งละ 10 วัน) รัฐบาลกลางร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคเอกชน จัดโครงการรณรงค์เข้มข้นปีละ 2 ครั้ง ได้แก่
ช่วงฤดูใบไม้ผลิ (เดือนเมษายน): มุ่งเน้นการคุ้มครองเด็กนักเรียนและคนเดินเท้า เนื่องจากเป็นช่วงเปิดปีการศึกษาใหม่ที่มีเด็กเดินทางไปโรงเรียนเป็นจำนวนมาก
ช่วงฤดูใบไม้ร่วง (เดือนกันยายน): เน้นย้ำให้ผู้ขับขี่ เปิดไฟหน้ารถเร็วกว่าปกติ เพื่อเพิ่มทัศนวิสัยเนื่องจากพระอาทิตย์ตกดินเร็วขึ้น ป้องกันอุบัติเหตุที่เกิดกับรถจักรยานยนต์ รถจักรยาน และคนเดินเท้า พร้อมแจกสติกเกอร์สะท้อนแสงสำหรับติดหน้ากระจกรถยนต์
ปัจจัยความสำเร็จของญี่ปุ่นประกอบด้วย 3 เสาหลัก ได้แก่ ผู้ใช้ถนนและคนเดินเท้า ตัวยานพาหนะ และการปฏิบัติตามกฎจราจร ซึ่งอาศัยความร่วมมืออย่างเข้มข้นระหว่างกฎหมายที่เด็ดขาด การบังคับใช้จริงจังของเจ้าหน้าที่ และจิตสำนึกของประชาชนทั้งสังคม

นั่นคือความสำเร็จของญี่ปุ่น แต่เมื่อมองกลับมาดูที่ประเทศไทย
ศ.ดร.นพ. พลเทพ วิจิตรคุณาการ ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา กล่าวว่า จากผลการสำรวจพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนไทย ปี 2569 โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ (กลุ่มตัวอย่าง 100,000 คนทั่วประเทศ) พบว่าประชากรไทยดื่มแอลกอฮอล์ประมาณ 31% โดยในกลุ่มผู้ดื่มแอลกอฮอล์ที่ขับขี่รถเป็น พบว่า สัดส่วนมากถึง 1 ใน 2 คน (ประมาณ 50-53%) เคยมีพฤติกรรม “ดื่มแล้วขับ” ในรอบ 1 ปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นตัวเลขที่ทรงตัวใกล้เคียงกับปี 2564 กลุ่มผู้ดื่มแล้วขับดังกล่าว เคยประสบอุบัติเหตุทางถนนประมาณ 19.6% (คิดเป็นประชากรราว 3.6 – 4 แสนคนต่อปี) ซึ่งรวมถึงอุบัติเหตุขนาดเล็กที่ไม่ต้องเข้ารักษาตัวในโรงพยาบาล
ส่วนมาตรการป้องปรามพบว่ามีช่องว่างการสุ่มตรวจแอลกอฮอล์ ประชาชนไทยเคยถูกสุ่มตรวจเป่าแอลกอฮอล์บนท้องถนนเพียง 2.6 – 2.7% เท่านั้น ซึ่งต่ำกว่ามาตรฐานสากล เช่น ประเทศออสเตรเลีย (รัฐวิกตอเรีย) ที่มีการสุ่มตรวจมากถึง 2.8 ล้านครั้งต่อปี ในประชากร 5 ล้านคน (เฉลี่ยผู้ขับขี่ถูกสุ่มตรวจอย่างน้อย 1 ครั้งต่อปี)
ส่วนข้อเสนอแนะภาคปฏิบัติของผู้เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน ได้แก่ เสนอให้ตั้งจุดสุ่มตรวจอย่างเข้มงวดตั้งแต่วันแรกของเทศกาลในพื้นที่เป้าหมายหลัก เพื่อตัดโอกาสการกระทำผิดตั้งแต่เริ่มต้นเดินทาง,ข้อเสนอแก้ไข พ.ร.บ.จราจรทางบก มาตรา 160 (ร่างแก้ไขใหม่) เพิ่มอัตราโทษเมาแล้วชนคนตาย ปรับเพิ่มโทษจำคุกจากเดิม 3–10 ปี เป็น 7–15 ปี เพื่อให้อยู่ในระดับ “ความประมาทอย่างร้ายแรง/จงใจ (Recklessness)” และหลุดพ้นจากเกณฑ์ที่ศาลจะสั่งรอการลงโทษได้ และแบ่งเกณฑ์โทษตามปริมาณแอลกอฮอล์ ดังนี้
80 – 140 mg%: เป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายแก่กายหรือจิตใจ
150 – 199 mg%: เป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายสาหัส
200 mg% ขึ้นไป: เป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย
เพิ่มสิทธิสืบสิทธิ์ผู้เสียหาย: ให้ญาติ (บิดา มารดา คู่สมรส) ของผู้เสียชีวิตหรือบาดเจ็บสาหัส สามารถเป็นผู้เสียหายเข้าแจ้งความร้องทุกข์ดำเนินคดีได้
ด้าน นายมีชัย เตชาชาญ อธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา ได้ให้ความเห็นในเรื่องมาตรการป้องปราม ว่า ได้มีการวางมาตรฐานบทลงโทษใหม่ทั่วประเทศ (เริ่ม 1 ม.ค. 2570) ประธานศาลฎีกาตั้งคณะทำงาน 5 ชุด เพื่อกำหนดมาตรฐานการลงโทษในกลุ่มคดีสำคัญ 5 กลุ่ม ให้เป็นบรรทัดฐานเดียวกันทั้งประเทศ เพื่อกำหนด “มาตรฐานการลงโทษ” ในคดีสำคัญให้เป็นเกณฑ์เดียวกันทั่วประเทศ แก้ปัญหามาตรฐานโทษไม่เท่ากันระหว่างจังหวัด โดยจะเริ่มบังคับใช้วันที่ 1 มกราคม 2570 ซึ่งการปรับเกณฑ์ของศาลสามารถบังคับใช้ได้ทันทีโดยไม่ต้องรอแก้ไขกฎหมาย ภายใต้มาตรฐานใหม่ คดีเมาแล้วขับจนเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย จะไม่มีการรอลงโทษอีกต่อไป (ผู้กระทำผิดต้องติดคุกจริง) และเสนอให้แก้ถ้อยคำกฎหมายการทำผิดซ้ำใน 2 ปี ให้ชัดเจนว่า “นับแต่การกระทำผิดครั้งก่อน” ไม่ใช่ “นับจากครั้งแรก” เพื่อป้องกันปัญหาการตีความในชั้นศาล
ส่วนผู้เสียหายได้มีการยกระดับการเยียวยาผู้เสียหาย (Restorative Justice) เสนอให้รัฐตั้งกองทุนชดเชยเยียวยาจ่ายค่าเสียหายให้แก่เหยื่ออุบัติเหตุไปก่อน แล้วให้หน่วยงานรัฐไปไล่เบี้ยเก็บเงินคืนจากผู้ก่อเหตุทีหลัง เพื่อแก้ปัญหาผู้ก่อเหตุไม่มีเงินจ่ายหรือไม่มี พ.ร.บ.
เสนอให้บังคับใช้ พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สืบย้อนหลังดำเนินคดีกับร้านค้าหรือสถานบันเทิงที่จำหน่ายแอลกอฮอล์ให้แก่เยาวชนอายุต่ำกว่า 20 ปี หรือขายให้แก่ผู้ที่มีอาการเมาสุราอยู่แล้ว
ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย รัฐบาลและตำรวจสามารถลดอุบัติเหตุและผู้บาดเจ็บได้ทันที โดยไม่ต้องรอแก้ไขกฎหมาย เพียงแค่เพิ่มความเข้มงวดและความถี่ในการตั้งด่านสุ่มตรวจแอลกอฮอล์ให้ครอบคลุม

