25 ปี สสส. ชูยุทธศาสตร์ “มุ่งผลลัพธ์สุขภาวะพื้นที่”

หากเปรียบเทียบเวลา 25 ปี กับคนแล้วก็คือ คนวัยทำงานในช่วงตอนต้นหลังเรียนจบมหาวิทยาลัย สุขภาพกายและใจเต็มไปด้วยไฟในการทำงาน ร่างกายแข็งแรง มีกำลังกำลังวังชา หรือหากจะเปรียบเป็นต้นไม้ ก็คือต้นไม้ที่มีความแข็ง รากฐานหยั่งลึกมีความมั่นคง ให้ร่มเงาและเป็นที่พักพิงของทุกสรรพสิ่ง

ที่ผ่านมา สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ได้จัดงานครบรอบครบรอบ 25 ปี สสส. “นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ 25 ปี ” สสส.เปลี่ยนชีวิตทุกคนบนผืนแผ่นดินไทย ที่ศูนย์เรียนรู้สุขภาวะ สสส. โดยเน้นให้ทุกภาคส่วนในสังคมมีส่วนร่วม บริหารงานด้วยหลักธรรมาภิบาล โปร่งใส ตรวจสอบได้

มุมมองของ ดร.สุปรีดา สสส.คือ ผู้อำนวยความสะดวก

ดร.สุปรีดา อดุลยานนท์ อดีตผู้จัดการ สสส. กล่าวว่า ในโอกาสก้าวสู่หมุดหมายสำคัญ 25 ปี หรือ “เสี้ยวศตวรรษ” ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ผู้บริหารระดับสูงได้ร่วมถอดบทเรียนการเดินทางขององค์กรสร้างเสริมสุขภาพแห่งแรกของไทย นับตั้งแต่เริ่มตั้งไข่ในปี พ.ศ. 2545 จนถึงการก้าวสู่ทศวรรษที่ 3 ในปัจจุบัน โดยเปรียบเทียบการเติบโตของ สสส. เป็นดัง “ต้นไม้ใหญ่” ที่ผ่านพ้นวิกฤตความแห้งแล้ง น้ำท่วม และเลื่อยไฟฟ้ามาหลายครั้ง

ดร.สุปรีดา กล่าวว่า จากประสบการณ์ในการบริหารงานรวม 16 ปี (ดำรงตำแหน่งรองผู้จัดการ 8 ปี และผู้จัดการ 8 ปี) ขอเน้นย้ำว่า บทบาทสำคัญของ สสส. คือการเป็น “ผู้อำนวยความสะดวก” ในการรับฟังและรวบรวมความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่หลากหลายเพื่อนำมาจัดทำเป็นแผนยุทธศาสตร์และการปฏิบัติงาน ปัจจุบัน สสส. เดินทางมาถึงครึ่งทางของแผนทศวรรษที่ 3 โดยมีโครงสร้างแผนงานที่ยืดหยุ่น ทั้งแผน 10 ปี แผน 4 ปี และแผนรายปี

หัวใจสำคัญที่ฝังอยู่ในระบบการทำงานคือ “การไม่เคยหยุดเปลี่ยนแปลง” ไม่ว่าจะเป็นการปรับเปลี่ยนเนื้อหางาน ระบบ โครงสร้าง วิธีคิด วิธีการทำงานร่วมกัน รวมถึงการสร้างแบรนด์ (Branding)

“4 เสาหลักของมหาวิหาร สสส.”

ดร.สุปรีดา กล่าวว่า งานของบุคลากรและภาคีเครือข่ายไม่ใช่เพียงการทำงานเพื่อหาเลี้ยงชีพเท่านั้น แต่คือการร่วมกันสร้าง “มหาวิหารทางสุขภาพ” เพื่อฝากคุณค่าและผลงานสำคัญไว้ให้กับคนรุ่นหลัง และเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงและความท้าทายใหม่ๆ ในอนาคต สสส. ได้ตระหนักถึงการรักษา “4 เสาหลักของมหาวิหาร สสส.” ได้แก่ เสาหลักที่ 1 สสส. เป็นองค์กรที่จัดตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ. เฉพาะ มีรายได้โดยตรงจากภาษีเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะที่จัดเก็บเพิ่มจากสินค้าทำลายสุขภาพ เสาหลักที่ 2 สสส. ถูกกำหนดเป็น “กองทุนสนับสนุน” ที่สะท้อนบทบาทการสนับสนุนภาคีเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพอย่างกว้างขวาง ไม่ใช่เป็นองค์กรที่ลงมือดำเนินงานเพียงลำพัง เสาหลักที่ 3 อัตลักษณ์ของ สสส. ในระบบสุขภาพ คือมุ่งเห็นผลลัพธ์ทางสุขภาพ ผ่านยุทธศาสตร์สร้างเสริมสุขภาพร่วมสมัย ป้องกันและพัฒนาตั้งแต่ต้นน้ำ แทนที่จะรอให้เจ็บป่วยแล้วค่อยรักษา เสาหลักที่ 4 การมีความสุจริตและความโปร่งใส ทั้งในระดับบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการขับเคลื่อนองค์กร และความโปร่งใสของระบบการดำเนินงานโดยรวม ซึ่งการรักษา 4 เสาหลักให้มั่นคง จะเป็นรากฐานสำคัญที่ทำให้ สสส. สามารถสร้างประโยชน์ต่อสุขภาพของคนไทยได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว

ก้าวต่อไปของ สสส.เน้นผลลัพธ์สุขภาวะระดับพื้นที่

นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการ สสส. กล่าวว่า สสส. มุ่งเน้นการดำเนินงานร่วมกับทุกภาคีเครือข่ายเพื่อสร้างเสริม สุขภาวะ และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเสี่ยงของประชาชนในชุมชน พร้อมทั้งวัดผลลัพธ์และความคุ้มค่าของการลงทุนผ่านหลักฐานเชิงประจักษ์ทางวิชาการเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและประโยชน์สูงสุดแก่สังคม ในวาระครบรอบ 25 ปี สสส.ได้วางแผนกระจายงบประมาณลงสู่ระดับพื้นที่ทั่วประเทศโดยใช้สูตรการคำนวณที่สอดคล้องกับอัตราเฉลี่ยสุขภาพดีและจำนวนประชากร เพื่อเปิดโอกาสให้ภาคประชาสังคมเข้ามามีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนนวัตกรรมสุขภาพ

นอกจากนี้ยังเผชิญกับความท้าทายในการผลักดัน นโยบายสาธารณะ เช่น ภาษีความเค็ม และการปรับปรุงการทำงานร่วมกับภาคราชการและการเมืองให้มีความเข้าใจตรงกัน เพื่อส่งต่อผลงานต้นแบบให้หน่วยงานท้องถิ่นนำไปขยายผลต่อไปอย่างยั่งยืน

นพ.พงศ์เทพ กล่าวว่า ยุทธศาสตร์การเข้าสู่วัย 25 ปีของ สสส. ที่เน้นการส่งมอบผลลัพธ์สุขภาวะระดับพื้นที่ การประเมินความคุ้มค่าการลงทุนทางสังคม (SROI) กลไกการจัดสรรงบประมาณลงสู่ 76 จังหวัดด้วยสูตร 50:50 โดยครอบคลุมประเด็นทิศทางการยกระดับการบูรณาการงานสร้างเสริมสุขภาพ การกำหนดเป้าหมายและตัววัดผลลัพธ์ที่ชัดเจน การนำนวัตกรรมสุขภาวะจากภาคีเครือข่ายลงสู่ 3 เสาหลักระดับพื้นที่ ได้แก่ ชุมชน โรงเรียน และสถานประกอบการ ตลอดจนเหตุผลเชิงยุทธศาสตร์ในการเลือกลงทุนกับ “พื้นที่พร้อมก่อน” เพื่อสร้างพื้นที่ต้นแบบสำหรับกระจายองค์ความรู้และส่งต่อแรงบันดาลใจในการขยายผลลัพธ์อย่างยั่งยืน

ทั้งนี้คณะกรรมการกองทุนฯ กำลังอยู่ระหว่างการพิจารณาว่ามีส่วนใดที่สามารถนำมาพัฒนาปรับปรุงกระบวนการทำงาน เพื่อให้ตอบสนองต่อความต้องการของทุกภาคส่วนได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น โดย สสส. ยืนยันที่จะยึดมั่นในกรอบเจตนารมณ์ของกฎหมายและเป้าหมายสูงสุด คือการทำให้การใช้จ่ายงบประมาณทุกบาทเกิดความคุ้มค่า สร้างผลลัพธ์สุขภาวะที่แท้จริง ตลอดจนยกระดับระบบบริหารจัดการให้มีความโปร่งใสและมีธรรมาภิบาลที่ตรวจสอบได้